هوالمنظور کل الناظر

نجوای قلم به شرح....

 

نوای پیرهای چنگی

 

نوای موسیقایی ، که شایسته تامل اوقات ِ عمر بی برگشت آدمیان است، نه آن فراز و فرود ِ الحان و اصوات که آینه ایست از قبض و بسط روح آتشناک ِ تابنده اش.چه بسیار نواهای گوش نواز ِ دل آزار ، وچه بسیار آتشنواهای دل آشنای ِ مهجور. ومن و ما می دانیم رنج ِ هجر ِ آن به چیست . نوا تا به غربت سرای دل نزدیک نشود ، و همناله آن نسراید ، چه بسیار باشد که به راحتستان ِ گوشنوازی ، هم لانه غنا ، بفسرد هر خیال ِ مشتاق ِ شوق ِ یار را! . باید که به نوای بینواییمان بر نای پیر ِ چنگی ، به نهایت شنوایی نی ِ عطشناک وجودمان بر فراق شرحه ناک نیستان ِ تنهایی از هرچه اوست ، سر نهیم ، شاید حکایت آشنایی بازخوانیم.......به مکتب پیر ِ بلخ:

 

آن ندا که اصل هر بانگ و نواست........خود نـدا آنست و این باقی صداست

 

ترک و کرد و پارســـی گو و عرب.........فهم کــــــرده آن ندا بی گوش و لب

 

خود چه جای ترک و تاجیک است و رنگ........فهم کرده اند این ندا را چوب و سنگ

 

هر دمی از وی همـــــــی آید الست.........جوهر و اعـــراض می گردند هست

 

گر نمـــــــــــی آید بلی زایشان ولی.........آمدنشـــــــــــــــــان از عدم باشد بلی

 

که روایت گویان راستین اند به چنگ گویندگان ِ درد آشنا ، چراکه:

 

پس حکیمان گفته اند این لحنـها...........از دوار چــــــــــــــــــرخ بگرفتیم ما

 

بانگ گردشهای چرخست اینکه خلق.......می ســرایندش به تنبور و به حلق

 

مومنان گوینــــــــــــــدکآثار بهشت...........نغـــــــــــــــز گردانید هر آواز زشت

 

ما همه اجزای آدم بوده ایــــــــــــم..........در بهشت آن لحنهــــــا بشنوده ایم

 

گرچه بر ما ریخت آب و گل شکی..........یادمـــــــــــــــــــان آید از آنها اندکی

 

....قوتی گیرد خیالات ضمیــــــــــر..........بلکــه صورت گردد از بانگ صفیر

 

آتش عشق از نواها گشت تیــــــــز.........آنچنانکه آتـــــــش آن جوز ریز.....

 

باید که قدم ثباتی برین واگوییمان ، به صدق ، بر شنوایی ضرباهنگ هم نوایی ها نهیم و آنگونه گوش ِ جان بپیرایش، بپالاییم ، که شنوای نای اسرافیل ِ مهجورمان گردد، چرا که:

 

نشنود آن نغمــــه ها را گوش حِس..........کز سخنها گوش حِس باشد نجس

 

نشنود نغــــــمۀ پـــــــری را آدمــــی..........کو بود زاســــرار پریان اعجمـــی

 

وآنچه براین شنوایی خواهد شد آنست که جان ما را بی تاب از خویش و به تاب کمند او بوسه بر دار اناالحقش نهیم ، واین عجب حکایتیست که فوق طاقت من ِ بی طاق است ، و سِّر ِ آن شاید اینست که:

 

اولیــــــاء را در درون هم نغمهاست.........طالبان را زان حیات بی بــــهاست

 

و به این رازگوییست که گویا خواهندت به واگویی حدیث مکرر هجر:

 

نغـمـــــــــهای انــــــــــدرون اولیـــــاء ........اولا گویــــــــــــد که ای اجزای لا

 

هین ز لای نفــــی سرهـــــــــا برزنید.........وین خیال و وهم یک سو افکنید

 

ای همه پوسیده در کون وفســــــــاد.........جــــــــان باقیــــتان بزوئید و نزاد

 

گر بگویم شمه ای زآن نغمـــــــه ها.........جانها سر برزنند از دخمـــــــه ها

 

گوش را نزدیک کن کآن دور نیست ........لیک نقل آن به تو دستور نیست!

 

و شاید هم برین سیاق است که صوت ِ بلال ، به سوز دل بی تابش ، قرار بر بی قراری محرم ِ حرم اُنس می نشاند، چرا که نوایش خواسته از نای کمال آشنای اوست:

 

جان کمالست و ندای او کمال........مصطفی گویان که ارحنا یا بلال

 

ای بلال افرازبانــــگ سلسلت.........زآندمی کانــــــدر دمیدم در دلت

 

ای بلال ای گلبنت را جان سپار.......خیز بلبل وار جــان میکن نثار

 

و دور نباشد به نوایی جان آشنا ، که اهل غیر هم بر آن به یاد حدیث الست بتابند:

 

زآندمی کآدم از آن مدهوش شد..........هوش اهل آسمان بیهوش شد 

 

چو با شنودن آوایی زخود بیخود شدی و دل در بی تابیئی به تاب آمد ، باید به خود آیی که ، دایره تردید ، همزاد آدمی و معبر ِ عبور ، به موئی تیغ ناک(!)، و باید که نوایت واگویی باشد بر:

 

گوید این آواز ِ آواها جُداســــــــت...........زنده کردن کار آواز خداســت

 

ما بمـــــردیم و بکلــــــــــی کاستیم...........بانگ حق آمد همه برخاستیم

 

و بدان ، هر آن که به نواییِ ، لله ی ست ، می رود تا  مصداق الله له شود و به سایه سار حرم ، مُحر ِم ؛ و دایره وجود برین مدار است گردنده و چه شود آنکه گویای حدیث عشق باشد ، و خود الله له ، که به هر نایش نوایی بر نشان لاییست به سِـرّ ِ طواف ِ کعبۀ مهجور ِ له:

 

چون شــــــــدی من کان لله از دله...........حـــق ترا باشد که کان الله له

 

گه توئی گـــــــــــویم ترا گاهی منم..........هر چـــــــه گویم آفتابی روشنم

 

 

پس مائیم و مذکرانی به یاد ِ او ، که برین وادی حیران ِ حیات آدمی ، باید به زلال نواهاشان ، غبار فراموشی از چهرۀ دلدار ِ مهجور شست ؛  واین مائیم و حیاتی مرگنما. و ندای خاموش او مانده بر لسان گویندگان ِ گزیده ، به انتظار شنوایی ، به واگویش هجران نامه گمگشته کل جویندگانِ،وچه اندک اند ، گویندگان ِ مشعوف به شرح خاموشی شمع......و باید به توبه شکست هر چه نوای ِ نواله ، پس آنگاه است نوای بی نوای پیر چنگی که مهرالوصالش ، خراج یک عمرست  ، و شرح زمزمه شمع سحر ، به بیان خواهد گنجید ، وچه نزدیک است به ما ، و ما چه دوریم از آن ، و نوای پیر چنگی به پیری اوست ، گوینده اسرار....پس بدان ، تا فرصتی هست.

 

                                                                                                         (به تاویل از مثنوی)

 

                                                                                                                                    20/11/85